Discover the dark in Friesland

 

LAUWERSMEER – Het is een van donkerste plekken van Nederland: het Lauwersmeer, in het noorden van Friesland (en oké, ook van Groningen). Sterker nog: het is een officieel Dark Sky Park. Hier zie je ’s nachts letterlijk geen hand voor ogen. Wat je wel ziet: tientallen, honderden, duizenden, misschien wel miljoenen sterren. De hemel heeft de feestverlichting aangedaan.

 

Foto: André van der Meulen

NACHTKIJKERTJES IN JE OGEN

“Het duurt ongeveer twintig minuten voordat je ogen gewend zijn aan écht donker”, vertelt Jaap Kloosterhuis, boswachter van en gids door het Lauwersmeergebied. Heeft iets met kegeltjes en staafjes in je ogen te maken. De telefoon en andere lichtbronnen moeten dan ook worden opgeborgen. Alleen dan gaan de lichtgevoelige staafjes, onze ‘nachtkijkers’, aan het werk. “Kijk je per ongeluk toch weer in een lichtbron, dan kun je weer opnieuw beginnen”,  aldus Jaap. Nou vooruit, de telefoon gaat in de tas. Enige licht wat we nu af en toe voorbij zien komen, komt van de vuurtoren van Schier-mon-nik-oog (vier lettergrepen, vier lichtflitsen). Regelmatig woesjjj-en de lichtbundels langs de donkere einder. Het maakt de ervaring alleen maar intenser.

DARK SKY BOVEN LAUWERSMEER

We wandelen door Dark Sky Park Lauwersmeer. Een natuurpark dat 24/7 open is. Overdag geniet je van het groen en het water, de talloze vogels, ganzen, konikpaarden en Schotse hooglanders. Maar nu, om een uur of elf ’s avonds, is er niet veel te zien. Je moet ook niet om je héén kijken, maar naar bóven. Want daar vindt een indrukwekkend schouwspel plaats. “Kijk, een vallende ster”, roept Jaap uit. Ik kijk snel om me heen, maar een vallende ster, ho maar, ik ben weer eens te laat. Gelukkig vallen heel, heel veel sterren vanavond niet en schitteren juist aan het inktzwarte firmament. Dat steelpannetje (Grote Beer) weet ik zelf nog wel te ontdekken. En de Poolster is ook niet moeilijk. Maar ik heb toch echt Jaap nodig om de Dolfijn en de Zwaan tussen die miljoenen andere sterren te spotten.

DARK SKY = STERREN SPOTTEN

Ondertussen kan ik mijn ogen niet afhouden van de Melkweg. Veel over gehoord, maar nog nooit zó in vol ornaat gezien. Dit zie je niet als je in de stad woont. Of in het westen van het land. Of bij kassen. Of als je omringd bent met buren die bang zijn voor inbrekers. “Er is veel lichtvervuiling in Nederland”, vertelt Jaap. “Daardoor wordt het op veel plaatsen nooit echt donker en zie je dus ook de sterren niet zo goed. Maar ze zijn er wel degelijk. En een van de beste plekken om sterren te spotten, is hier, in het Lauwersmeergebied.” Nederland kent nog een Dark Sky Park: de Boschplaat op Terschelling. “Daar is het nóg donkerder dan hier”, geeft Jaap toe. Maakt mij niet uit, ik heb hier in het uiterste noorden van het Friese vasteland niet alleen het donker ontdekt, maar ook de hemel.

MEER OVER DISCOVER THE DARK

Ik was op uitnodiging van Merk Fryslân bij de kick-off van de campagne Discover the Dark. Met een groep bloggers uit Nederland, België en Duitsland bezochten we bijzondere plekken in Friesland. Ook maakten we kennis met evenementen die op de een of andere manier met het donker te maken hebben. Instagram-fotograaf André van der Meulen maakte de groepsfoto middenin het donkere Lauwersmeergebied. Check ook die fantastische sterrenhemel boven onze koppies!

Planetarium in Franeker

Het planetarium van Eise Eisinga (gemaakt tussen 1774 en 1781) is het oudst werkende planetarium ter wereld. Hier ontdek je ons zonnestelsel en hoe planeten rond de zon draaien. Op de seconde nauwkeurig, nou ja, bijna dan. Bijna net zo indrukwekkend als het donkere heelal boven het Lauwersmeergebied.

Aerden Plaats in Oudebildtzijl

Van buiten lijkt het een normaal pand aan de doorgaande weg in Oudebildtzijl. Maar eenmaal binnen ontdek je het bijzondere van deze plek. Het is een cultureel bezoekerscentrum met verrassende elementen. Naast een grote (vlinder)tuin zit er ook een heus kerkje in verborgen. Het is een van de locaties waar vrijdagavond 15 november 2019 de Verhalenavond plaatsvindt. In heel Friesland komen vertellers en luisteraars samen om op deze donkere novemberavond verhalen uit te wisselen.

Explore the north

Een ander evenement is Explore the North, dat dit jaar van vrijdag 22 tot en met zondag 24 november 2019 in Leeuwarden plaatsvindt. Tijdens de ‘donkere dagen voor kerst’ dus. Op diverse – geheime – locaties in de Friese hoofdstad wordt je verrast met muziek, kunst en theater.

Luna Festival

Ben je tussen 28 november en 30 november 2019 in Leeuwarden, dan is de kans groot dat je tegen mensen met lichtgevende hoofddeksels aanloopt. Het zijn gidsen van het Luna Festival die je door donker Leeuwarden leiden. Hoewel donker: de stad is opgetuigd met werk van internationale licht- en mediakunstenaars.


Er gebeurt nog veel meer in Friesland rond de campagne Discover the Dark.
Check alle activiteiten op de website van de organisatie.

 

TIP: Ook interessant: de Afsluitdijk in het donker!

 

DARK SKY IN FRIESLAND

EN DAN NOG DIT: FIJNE ADRESJES DIE IK TIJDENS DEZE REIS DOOR FRIESLAND ONTDEKTE

De Gastenkamer in Ee

Ik overnachtte tijdens deze trip in het plaatsje met de kortste naam van Nederland: Ee (in het Fries: Ie). In dit schattige terpdorpje in het noordoosten van Friesland bestiert Adrie Huisman De Gastenkamer. Ik sliep in een authentiek terphuisje met open haard en een goed gevulde koelkast.

Hert van Frentsjer en Brasserie de Stadstuin

In een voormalige kerk aan de Dijkstraat in Franeker kun je nu heerlijk lunchen en dineren. Het Hert van Frentsjer (‘Hart van Franeker’) staat  – zoals de naam al zegt – in het hart van de stad. Franeker is een van de Friese elf steden en bekend om het Planetarium en de Oortwolkfontein. In Brasserie de Stadstuin van het Planetarium bestel je in een authentieke atmosfeer koffie met Friese oranjekoek.

Roast in Leeuwarden

Aan de Nieuwestad te Leeuwarden zit Roast. Een industrieel en toch aangenaam ingericht restaurant waar je prima kunt lunchen en dineren. Ben je toevallig op 26 oktober 2019 in de stad? Bij Roast gaan ’s avonds de lichten uit en de kaarsen aan! Dat doen ze niet voor niks. Het is dan Nacht van de Nacht, een landelijk initiatief dat je bewust maakt van de lichtvervuiling.